เคยสงสัยมั้ยว่าทำไมแต่ละครั้งที่เราประชุมกันน้านนนนน…นานเนี่ย บางครั้งเราก็ไม่ได้ข้อสรุปเป็นชิ้นเป็นอันเลย เหมือนกับว่าเรากำลังพายเรือในอ่างวนไปวนมา อันเนี้ย เขาว่าสาเหตุนึงมาจากการที่ต่างคนต่างก็คุยกันคนละมุมมองนั่นเอง บางคนอาจจะหยิบข้อเท็จจริงมาพูด บางคนก็ใส่อารมณ์ลงไป พออีกคนเสนอไอเดียใหม่ๆขึ้นมา ก็จะมีคนที่ค้านทันทีว่า ไอเดียนั้นไม่เวิร์คหรอก อะไรประมาณนี้ เลยทำให้คุยกันไม่รู้เรื่องไม่ไปถึงไหนซักที

แล้วหมวกหกใบนี่คืออะไร? หมวกหกใบก็คือ แนวทางในการคิดหกแบบโดยใช้หมวก 6 ใบเป็นสัญลักษณ์ ได้แก่ หมวกสีขาวคือหมวกแห่งข้อเท็จจริง หมวกสีแดงคือหมวกแห่งอารมณ์และความรู้สึก หมวกสีเหลืองคือหมวกแห่งการมองโลกในแง่ดี หมวกสีดำคือหมวกแห่งการมองโลกในแง่ร้าย หมวกสีเขียวคือหมวกแห่งความคิดสร้างสรรค์ และหมวกสีฟ้าคือหมวกแห่งการคิดอย่างเป็นระบบ

ถึงตรงนี้แล้ว ผู้อ่านคงจะรู้สึกได้ว่า หมวกสีขาวนี่มันตรงข้ามกับหมวกสีแดงนี่นะ แล้วหมวกสีเหลืองก็ตรงข้ามกับหมวกสีดำนี่นา ดังนั้น หมวกที่เหลืออีกสองใบคือหมวกสีเขียวและหมวกสีฟ้าก็ต้องจับคู่กันสิ ผิดครับ!! ถึงแม้ว่ามันจะเหลือสองใบ แต่มันไม่จำเป็นต้องจับคู่กันหรอกนะครับ เมื่ออ่านบทความนี้จนครบทุกตอนแล้วก็จะรู้ว่า จริงๆแล้วหมวกสีเขียวน่ะ มันไม่มีคู่หรอกครับ มันอยู่ของมันเดี่ยวๆเนี่ยแหละ ส่วนหมวกสีฟ้าเนี่ย เป็นผู้ควบคุมหมวกทั้งห้าอีกที

แล้วหมวกหกใบนี่จะมาช่วยให้การประชุมดีขึ้นได้ยังไง? ช่วยได้ครับ... หมวกหกใบนี้จะช่วยเป็นเครื่องเตือนสติให้เราระลึกได้ว่า ตอนนี้เรากำลังใส่หมวกใบไหนอยู่ ช่วยให้เราสามารถโฟกัสแนวทางการคิดให้เป็นไปในแนวทางเดียวกันได้ พอทำได้ปุ้บ เราก็จะสามารถเพิ่มสมรรถภาพในการคิดให้สูงขึ้นได้โดยที่ความคิดของเราเอง (หรือของผู้เข้าร่วมประชุมคนอื่นๆ) ไม่หักล้างกัน

นอกจากนี้ หมวกหกใบยังช่วยให้เราสามารถดึงข้อมูลทุกอย่างที่เกี่ยวกับประเด็นที่ต้องการขบคิดออกมาให้ชัดเจนและครบถ้วนโดยไม่ด่วนสรุปไปเสียก่อน คือถ้าเรายังใช้หมวกไม่ครบทั้งหกใบ ก็หมายความว่าเรายังไม่ได้คิดครบทุกด้านนั่นแหละ

วิธีคิดแบบหมวกหกใบนี่ มันจะช่วยลดการโต้แย้งที่ไม่จำเป็นได้ด้วย วิธีคิดแบบหมวกหกใบเหมือนกับการที่คุณวาดแผนที่ขึ้นมาซักใบโดยที่คุณค่อยๆ ระบายสีลงไปในแผนที่ทีละสีๆ จนได้แผนที่ที่สมบูรณ์แล้วจึงค่อยมาเลือกว่า เพื่อที่จะไปให้ถึงจุดหมาย (เพื่อให้ได้ข้อสรุปสำหรับประเด็นที่จะคุยกัน)เนี่ย เราควรจะเลือกเดินทางไหน ซึ่งตรงนี้จะแตกต่างจากแนวทางการถกเถียงแบบดั้งเดิมของตะวันตก ที่ทุกคนมีคำตอบอยู่ในใจก่อน และพยายามหาเหตุผลมารองรับคำตอบของตัวเอง และหักล้างคำตอบของคนอื่น

นอกจากนี้ การใช้หมวกหกใบยังช่วยรักษาน้ำใจของผู้เข้าร่วมประชุมได้อีกด้วย ลองเปรียบเทียบดูว่า ถ้ามีคนบอกเราในที่ประชุมว่า “คุณกำลังใช้อารมณ์อยู่นะ” หรือ “เรากำลังคุยกันด้วยข้อเท็จจริง อย่าใช้อารมณ์สิครับ” รับรองได้ว่าเรื่องยาวแน่ๆครับ เราคงได้คุยกันมากขึ้นแต่เข้าใจกันน้อยลงแน่ๆ แล้วลองเปรียบเทียบกับว่า ถ้ามีคนบอกเราว่า “คุณกำลังใส่หมวกสีแดงอยู่นะ ช่วยถอดหมวกก่อนได้มั้ยครับ ตอนนี้เรากำลังใช้หมวกสีขาว (พูดถึงข้อเท็จจริง) อยู่” รู้สึกแย่น้อยกว่ามั้ยครับ โดยสรุปก็คือ ด้วยความเป็น artificial (คล้ายๆกับสิ่งประดิษฐ์ สิ่งสมมุติหลอกๆ ประมาณนั้น) ของหมวกหกใบ ทำให้เราสามารถหยิบมาใช้ได้โดยไม่ทำให้คนอื่นรู้สึกแย่ อะไรทำนองนั้น

หรืออีกตัวอย่างนึง เคยเจอมั้ยครับ คนที่มีความสามารถสูงมากๆในการมองโลกในแง่ร้าย แบบว่าหาจุดที่ยกมาติได้ทุกเรื่องเลย ส่วนใหญ่แล้ว คนพวกนี้ก็มักจะถูกมองว่า เฮ้ย อย่าเอาแต่ติสิ ช่วยคิดหน่อยว่ามีวิธีแก้ไขอะไรได้บ้าง (ซึ่งส่วนใหญ่ก็คงคิดไม่ค่อยออกหรอกครับ เพราะคุ้นเคยกับการหาข้อบกพร่องซะมากกว่า) แต่ภายใต้วิธีคิดแบบหมวกหกใบเนี่ย คุณๆซึ่งเป็นคนประเภทนี้(หรือคนประเภทอื่นๆก็แล้วแต่)ไม่จำเป็นต้องเก็บกดอดทนอดกลั้นหรือโดนประณามหยามเหยียดรังเกียจจากคนรอบข้างอีกต่อไปแล้วล่ะครับ คุณยังคงสามารถใช้พลังด้านมืดของคุณมองโลกในแง่ลบได้อย่างเต็มที่เหมือนเดิม เพียงแต่ขอให้ใช้ความสามารถนั้นได้ภายใต้หมวกสีดำก็พอ และบางครั้งคุณอาจค้นพบว่าตัวเองก็สามารถมองโลกในแง่บวกได้เหมือนกันเมื่อพยายามลองคิดภายใต้หมวกสีเหลือง (หรือเลวร้ายสุดก็แค่เงียบๆไป เพราะคิดไม่ออก แต่อย่างน้อยหมวกสีเหลืองก็ได้กระตุ้นให้พยายามคิดในแง่บวกแล้วล่ะ) โดยสรุปก็คือ หมวกช่วยให้การคิดแต่ละแบบอยู่เป็นที่เป็นทางของมัน และช่วยกระตุ้นให้พยายามคิดในมุมอื่นๆด้วยนั่นเอง

วิธีการนำหมวกหกใบมาใช้ มีได้สองแบบคือ สามารถใช้ได้ทั้งการคิดเองคนเดียว หรือเอามาใช้ในที่ประชุม ไม่ว่าจะเป็นการระดมความคิดหรือการประชุมต่างๆก็ได้ หรือเราอาจแบ่งจากอีกมุมมองนึงก็ได้ คือจะใช้หมวกแต่ละใบแบบเดี่ยวๆ (เพื่อโฟกัสความคิดให้ไปในแนวทางที่ต้องการ) หรือใช้หมวกหลายๆใบในการขบคิดประเด็นอะไรซักเรื่อง (เพื่อให้คิดได้รอบด้าน คิดได้ครอบคลุม) ซึ่งอันนี้ก็สามารถแยกย่อยลงไปได้อีกเป็นสองวิธีคือ คิดแบบวางลำดับการใช้หมวกสีต่างๆไว้ล่วงหน้า (คือคิดแบบมีแผน) กับ แบบฟรีสไตล์คือหยิบมาใช้ตามความเหมาะสมของสถานะการณ์โดยไม่ได้กำหนดลำดับไว้ล่วงหน้า ซึ่งเป็นวิธีใช้หมวกขั้น advance มากๆ 

ในตอนต่อๆไปจะมาลงรายละเอียดของหมวกแต่ละสีให้ฟังนะครับ